Kinderinfectieziekten & immunologie

Het boek: Je wonderbaarlijke immuunsysteem

 


Je afweersysteem: hoe werkt dat in je bloed?


 

 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 

Het immuunsysteem

Het immuunsysteem (afweersysteem) is een ingewikkeld systeem van weefsels, cellen en eiwitten, die verspreid in het gehele lichaam voorkomen.  Samen beschermen zij ons lichaam tegen ziekteverwekkers zoals bacteriën, virussen, schimmels, wormen en parasieten.

 

Om de werking van het immuunsysteem uit te kunnen leggen, vertellen we eerst kort iets over het menselijk lichaam. In de beenderen van mensen zit aan de binnenkant beenmerg. In dit beenmerg worden de stamcellen (moedercellen) gemaakt. Uit deze stamcellen ontstaan alle bloedcellen. Dit zijn de rode bloedcellen, die zuurstof in het bloed vervoeren, de bloedplaatjes, die zorgen voor het stollen van het bloed zodra een wondje ontstaat en tenslotte een heleboel verschillende soorten witte bloedcellen.


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De witte bloedcellen kunnen we onderverdelen in lymfocyten (B-cellen, T-cellen en NK-cellen) en fagocyten (granulocyten en monocyten/macrofagen). Nadat de witte bloedcellen gemaakt zijn in het beenmerg kunnen ze hun werk gaan doen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

Via de verschillende onderdelen van het afweersysteem, kunnen de witte bloedcellen rijpen en hun werk doen. In de thymus rijpen de T-cellen uit. In de lever zitten veel fagocyten (“eetcellen”) die bacteriën uit het bloed halen zodra die de lever passeren. Verder is de lever belangrijk voor de productie van eiwitten voor het complement systeem, waar we het verderop over zullen hebben. In de neus- en keelamandelen, de lymfeklieren en in de milt zitten veel lymfocyten die het lichaam beschermen tegen mogelijke ziekteverwekkers.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De belangrijkste twee functies van het immuunsysteem zijn:

  • Het opruimen van ziekteverwekkers.
  • Het opruimen van overbodig geworden menselijke celresten.

Het immuunsysteem moet dus EN ziekteverwekkers kunnen herkennen EN onderscheid kunnen maken tussen menselijke celresten die overbodig geworden zijn en cellen die nog goed functioneren.

Het opruimen van ziekteverwekkers door het immuunsysteem gaat meestal gepaard met ontstekingsverschijnselen. Dit zijn bijvoorbeeld koorts, zwelling, roodheid, pijn of een algeheel ziektegevoel. Je hebt dan een infectie.

Het opruimen van overbodig geworden celresten gebeurt iedere dag en gaat als het goed is geruisloos en zonder ziektegevoel.

 

Het immuunsysteem bestaat uit meerdere onderdelen, die elkaar allemaal aanvullen.

Het eerste onderdeel noemt men de 1ste lijns afweer. Deze bestaat uit de huid, het slijmvlies in de luchtwegen (neus/keel/longen) en slijmvlies in het darmstelsel. Een onbeschadigde huid houdt bacteriën buiten (bijvoorbeeld iemand met brandwonden heeft een grotere kans om een infectie te krijgen). In de slijmvliezen zitten bacteriedodende stoffen: bijvoorbeeld maagsappen bevatten zuur en speeksel, maar ook tranen en zweet, bevatten beschermende stoffen. Door de beweging van het slijm door trilharen in het slijmvlies en door hoesten en  niezen worden ziekteverwekkers uit het lichaam verwijderd. In de darmen bevinden zich veel goede bacteriën, die zorgen dat ziekteverwekkers geen kans krijgen een infectie (bijvoorbeeld diarree) te veroorzaken.

 

De 2de lijns afweer wordt gevormd door het niet-specifieke ofwel aangeboren afweersysteem en het specifieke ofwel verworven afweersysteem.

Niet specifiek wil zeggen: deze witte bloedcellen en afweereiwitten kunnen op meerdere soorten ziekteverwekkers reageren. Specifiek wil zeggen: deze witte bloedcellen en afweereiwitten kunnen alleen op bepaalde ziekteverwekkers reageren, dus ze kennen of herkennen maar één soort ziekteverwekker.

 

De niet-specifieke afweer:

Deze bestaat uit meerdere soorten witte bloedcellen en afweereiwitten.

De belangrijkste afweercellen zijn de fagocyten die de mogelijkheid hebben om allerlei soorten ziekteverwekkers te omsluiten en op te eten.

De afweereiwitten van de niet-specifieke afweer zijn de zogenaamde complement-factoren. Hun taken bestaan uit het afbreken van allerlei soorten ziekteverwekkers en het geven van signalen aan fagocyten dat ze ziekteverwekkers op moeten eten.

 

De specifieke afweer:

Deze bestaat ook uit meerdere soorten witte bloedcellen en afweereiwitten.

De belangrijkste afweercellen zijn de T-cellen en de B-cellen.

 

We kennen drie soorten T-cellen:

  • De cytotoxische T-cellen (CD 8): zij doden geïnfecteerde lichaamscellen.
  • De T-helper cellen (CD 4-cellen): zij roepen de cytotoxische T-cellen op om geïnfecteerde        lichaamscellen te doden én ze geven de B-cellen de opdracht om immunoglobulines (ofwel     antistoffen) te maken.
  • De T-geheugencellen: bij een herhaalde infectie van dezelfde ziekteverwekker herkennen zij   deze al.

 

Zodra een ziekteverwekker in het menselijk lichaam binnendringen, activeren de T-helpercellen de B-cellen om zogenaamde plasmacellen te worden. De plasmacellen gaan vervolgens over tot de productie van immunoglobulines. Dit zijn heel specifieke afweereiwitten, die speciaal voor één ziekteverwekker gemaakt worden.

We kennen 5 soorten immunoglobulines (Ig).

  • IgG: voor elke ziekteverwekker wordt een specifiek IgG gemaakt. IgG kan door de wand vande bloedvaten naar de weefsels. Het kan ook via de placenta (moederkoek) naar het   ongeboren kind. Het IgG van de moeder zorgt in de eerste zes maanden voor de afweer van de baby. IgG is de grootste groep en is onderverdeeld in subklassen 1 t/m 4.
  • IgA: komt voor in speeksel, tranen, op de slijmvliezen van het maag-darmkanaal en in de       longen. IgA zit ook in moedermelk.
  • IgM: wordt als eerste geproduceerd zodra ziekteverwekkers het lichaam binnendringen.  
  • IgE: speelt een belangrijke rol bij infecties met parasieten en wormen. Wordt gevonden in hogere concentraties bij allergieën.
  • IgD: de functie hiervan is onbekend.

 

Hoe werken de immunoglobulines?

Zodra B-cellen een ziekteverwekker in het lichaam signaleren, gaan zij immunoglobulines  produceren. De immunoglobulines gaan zich vervolgens aan de ziekteverwekkers hechten als een soort “vlaggetje”. Hierdoor kunnen de ziekteverwekkers herkend worden door fagocyten en deze eten dan de ziekteverwekkers op. Kijk ook het filmpje!

 

 

 

 

10 belangrijke leefregels bij een afweerstoornis


Media

 Een leerling met een immuunstoornis;

 informatie en advies voor leraren. 

 

 Hoe hou je hem bij de les?

 

 Praktisch handboek voor de docent.

 

Travelcard beschikbaar

Indien sprake is van een primaire afweerstoornis:

Als u op vakantie gaat en u wilt de medische gegevens van uw kind mee nemen:vraag op tijd de Travelcard aan, dan kunnen wij de gegevens in meerdere talen meegeven. 

Denk ook aan het medicijnpaspoort dat u kunt opvragen bij uw apotheek.

Zie ook www.radboudtravelclinic.nl

 

Een fijne vakantie alvast!

Presentaties van de voorlichtingsbijeenkomst van afweerstoornissen jl. 16 maart 2016

Presentatie Drs. Koen van Aerde

hoe werkt een vaccinatie